Op 21 maart, de internationale dag tegen racisme, discriminatie en fascisme werden we door RTV Salto Amsterdam geïnterviewd over de vraag waar de oma’s voor staan.
Op de Dam en het lege Museumplein verbaasden we ons over de lage opkomst bij deze demonstratie. Vergeleken met 2025 kwamen er zo’n 80% minder mensen opdagen. Bijzonder, want in het najaar van 2025 liepen de aanhangers van het fascisme voor het eerst en masse door de straten van Den Haag en Amsterdam. Dat gedrag werd beloond, want bij de laatste twee verkiezingen stemden meer mensen dan ooit op uiterst rechtse kandidaten. Sommigen van die kandidaten hadden zelfs een aantoonbaar fascistisch verleden, waarvoor Forum voor Democratie zich niet zei te schamen. Dus zo gek was die vraag niet: waar was iedereen op 21 maart 2026 toen we demonstreerden tegen racisme, discriminatie en fascisme?
Al tien jaar groeit uiterst rechts en niets wijst erop dat dat gaat veranderen. Samenwerking met deze partijen of steun aan bepaalde moties vindt al plaats in Den Haag en zal in de toekomst ook in de gemeentes gangbaar worden.
Kiezers worden rechtser in hun stemgedrag en de progressieven zijn misschien demonstratiemoe. Uiterst rechts is helaas de nieuwe realiteit en ‘voor iets zijn’ klinkt optimistischer en aantrekkelijker dan een tegengeluid. Veel mensen hopen dat het nieuwe centrum-rechtskabinet met gevestigde partijen de boel wel recht zal trekken. “Het kan wel”. Ik hoor ook zeggen: “wat in de VS gebeurt, gaat hier niet gebeuren. Wij zijn niet zo hysterisch als de Amerikanen. Wij hebben onze Europese waarden en rechtstaat.” Nog wel. Maar die democratie brokkelt ook in Nederland en Europa steeds verder af. Moet je daarom maar gelaten afwachten wat de tijd ons brengt?
Je kunt ook net als wij een grens trekken. Afgelopen weekend maakte een topjournalist van de NRC bekend dat ze stopt met de parlementaire verslaggeving. Dagelijks ziet ze uiterst rechtse gedachten doorsijpelen bij gevestigde partijen en merkt ze dat het extreme ideeëngoed normaliseert. Een proces dat eind jaren dertig ook gebeurde tijdens het opkomend Nazisme en minutieus beschreven werd door een Berlijnse collega. Ze wil daar niet aan wennen, het niet normaliseren door erover te schrijven. En soms moet je misschien ook even op adem komen om mens te blijven. Een andere journalist kiest er om die redenen voor om juist wel nieuws over uiterst rechts te brengen, omdat deze groepen anders profiteren van hun uitsluiting. Bij De Correspondent kiest de hoofdredactie ervoor om hun redactiewerk over te dragen en zelf weer de pen op te pakken om over deze thema’s te schrijven. Lastige dilemma’s. Wat is wijsheid? Wat is moed? Hoeveel kan je verdragen? Hoe normaliseer je? Trek je wel of niet een grens en hoe uit dat zich dan?
Ook wij, de ‘gewone mensen’, moeten ons die vraag stellen. Zwijgen we over politiek en hopen we dat het politieke evenwicht weer terugveert? Zij die migrant zijn, van kleur, queer, moslim, of vrouw, weten inmiddels wel beter. Voor uiterst rechts zijn mensen absoluut niet gelijkwaardig. Sommige partijen hebben zelfs letterlijk schijt aan het feit dat hun leden nazisymbolen en prinsenvlaggen dragen, lid zijn van nazistische groepen en lachen om de rechtstaat.
Rechts extremisme is gevaarlijk en niet normaal. Trek daarom een grens in je dagelijks leven. Praat niet vergoelijkend over radicaal rechts, want zij putten uit extreem gedachtengoed. Er zal best een goede reden zijn waarom mensen zich verloren voelen en bang zijn, waardoor ze extreem zijn gaan stemmen, maar een extreme stem is wel een stem die leidt naar onderdrukking en chaos.
Wij zijn van jonge feministen uitgegroeid naar oudere vrouwen. Door de verhalen van onze ouders weten wij wat er gebeurt als uiterst rechts groeit. Daarom roepen wij je op: zet jouw kwaliteiten in voor een betere samenleving voor iedereen. Spreek je uit voor democratie, voor vrede en welzijn voor iedereen. Ook jouw woord telt, ook al is het misschien heel klein. Praat met de mensen om je heen over politiek en nieuwswijsheid. Onderzoek met elkaar hoe je aan je informatie komt. Hoe betrouwbaar is je nieuwsbron? Hoe weet je dat? Wat vind jij van de keuzes die jouw nieuwsbronnen maken? Wat zijn voor jou belangrijke waarden… ? En luister. Vraag wat succes betekent voor de ander, praat over onzekerheden, ambitie, goed leiderschap. Durf je rol los te laten en neem vooral de tijd om die ene prangende, nieuwsgierige vraag te stellen. Verken samen de opinies van de ander over genderrollen, samenleven, wijsheid, uitsluiting, politiek. Geef jouw perspectief, zonder oordeel. Praat samen en ga de verbinding aan, met elkaar en met jongeren in het bjizonder.
Wij hebben jouw hulp nodig. Wat wij willen is niet spectaculair. Iedereen kan dit. Jij ook. Je hoeft geen scherpe opinies te hebben. Je hoeft niet online te zijn, of kranten vol te schrijven. Aandachtig luisteren, elkaars opinies bevragen en verkennen helpt. Wees er voor anderen in je directe omgeving. Word actief. Omdat jij weet in welke nachtmerrie we gaan eindigen als uiterst rechts normaal wordt, maar ook omdat wij weten dat juist ouderen met hun kleine stapjes en zonder poeha het verschil kunnen maken. Trek met ons een grens en maak in je omgeving duidelijk dat jij pal staat voor de democratie!