De verschrikkelijke beelden van de demonstratie van extreemrechts op het Malieveld van zaterdag 19 september 2026 laten opnieuw zien dat extreemrechts steeds openlijker haar ware gezicht toont en trots de symbolen van het nationaalsocialisme draagt, zoals in bovenstaande video te zien is. Demonstranten dreigen met omvolking, willen ‘white supremacy’ en afbraak van de democratie. Het is nu nog een kleine groep die zich op die manier op straat toont, maar we weten van de asielprotesten dat zij ook in ‘lokale groepen’ actief zijn en aanzetten tot radicalisering en extremisme. De aanhang groeit. De ontwikkelingen in Duitsland en de VS zijn wat dit betreft een signaal aan de wand. Hier mag je niet aan wennen. Dit kan niet en dit mag niet normaal worden in Nederland.
Als je je wilt verzetten tegen extremisme en je wilt net zoals de oma’s een sterke democratie, dan heb je volgens de stichting Democratie en Media goed geïnformeerde burgers nodig. Dit wordt echter bemoeilijkt, doordat heel veel informatie op het internet bestaat uit misleiding, manipulatie en het weglaten van context. Het effect van deze vorm van misinformatie is vaak veel groter dan van 100% fake news, omdat misleidende berichtgeving en propaganda uiteindelijk leidt tot wantrouwen, onverschilligheid en cynisme.
Bij wie kan je dan het beste beginnen? Wie is het meest vatbaar voor desinformatie? Extreemrechtse partijen hadden dat al vroeg door. Zij zijn al jaren succesvol op de socials en richten zich op jongeren. Inmiddels wordt dat ook bevestigd door wetenschappelijk onderzoek. Volgens Sander van der Linden, hoogleraar Sociale Psychologie bij de universiteit van Cambridge blijken jongeren wereldwijd het meest gevoelig voor desinformatie te zijn. Ouderen zijn het minst vatbaar. Dat laatste zou te maken kunnen hebben met hun langere geheugengeschiedenis.
Ook heeft Van der Linden onderzocht welke methode het meest effectief is in de strijd tegen extremisme. Dat blijkt niet fact checken en het weerleggen van foute informatie te zijn (hoewel ook belangrijk). Het meest effectief is pre-bunken. Als je mensen van te voren leert aan de hand van een zwakke vorm van desinformatie hoe ze nepnieuws kunnen herkennen en hoe het werkt, dan worden ze overal ter wereld aantoonbaar weerbaarder tegen aanvallen van desinformatie. Wel hebben mensen af en toe een booster nodig, omdat hun informatievaardigheid na een tijdje een beetje uitgewerkt raakt. (Van der Linden, Sander, 2024, Foolproof, Fourth estate Ltd).
Ouderen, die gemiddeld het minst vatbaar zijn voor desinformatie, zijn een heel geschikte groep om met jongeren het gesprek aan te gaan. Vanuit de wederzijdse nieuwsgierigheid naar elkaars ervaringen, kunnen ouderen in gesprekjes met jongeren heel goed vragen naar wat ze tegen komen op de socials, hoe dat ervaren wordt, welke bronnen ze gebruiken, en hen laten reflecteren op die informatie.
Reflectieve intergenerationele gespreksvoering over informatie en informatiebronnen blijkt dus een prachtige strategie te zijn tegen extreemrechts. Hiermee kun je voorkomen dat jongeren gaan geloven in complottheorieën. Daarmee neem je de voedingsbodem voor rechtsextremisme weg.
Laat dit nu precies een van de instrumenten zijn van de Oma’s tegen extreemrechts. Als oma’s kiezen wij ervoor om het gesprek aan te gaan met jongeren in onze directe omgeving. Tegelijkertijd helpt het dragen van onze button bij het luid en duidelijk tonen van ons verzet tegen rechtsextremisme in onze samenleving.
Go, Go, Go, oma’s, kom van de bank, er is veel werk aan de winkel!
Mocht je nog willen weten wat er verstaan wordt onder rechts- (en links-) extremisme bekijk dan deze acht minuten durende video van Eenvandaag